Gizliliğin İhlali Suçu ve Cezası

Gizliliğin ihlali suçu, Türk Ceza Kanunu’nun Adliyeye Karşı Suçlar bölümünde 285. maddesinde düzenlenmiştir. Yargılama aşaması olan soruşturma ve kovuşturma aşamasında kapalı olması gereken evrelerin ihlal edilmesi suç olarak belirtilmiş, müeyyidesi de ilgili kanun maddesinde belirtilmiştir. Gizliliğin ihlali suçu ile hukuk düzeni, adil yargılanma hakkı, masumiyet karinesi korunmak istenmiştir.

Teknolojinin gelişimi ile birden fazla sosyal medya hesabı üzerinden yapılan paylaşımlarla ya da basın ve yayın organları aracılığıyla gerçekleştirilen haberlerle soruşturma ve kovuşturma evrelerine ait gizli bilgiler konusunda paylaşım yapılmaktadır. Bütün bu paylaşımların önüne geçilerek yargılama aşamasına ait olan gizli bilgilerin paylaşımı önlenmek istenmektedir.

  • Soruşturmanın gizliliğinin ihlal edilmesi: Soruşturma evresi, bir suçun işlendiği şüphesinin öğrenilmesinden itibaren iddianamenin mahkeme tarafından kabul edilmesine kadar olan evredir. Soruşturma evresinde savcılık, dosyaya konu olan olaya dair deliller toplayacaktır. Bu nedenle bu evredeki gizlilik adil yargılanma adına olan önemli bir evredir, soruşturmanın gizliliğini ihlal eden kişi TCK 285/1’e göre cezalandırılacaktır. İlgili fıkra hükmünün ihlalinin oluşabilmesi için koşullar belirtilmiştir:
  • Suçlu sayılmama karinesinin ihlal edilmesi: Suçsuzluk, masumiyet karinesi kişinin suçluluğu kesin hüküm ile sabit oluncaya kadar suçlu sayılmamasıdır. Suçsuzluk karinesi, adil yargılanma hakkından ileri gelmektedir. Kişi hakkında kesin hüküm çıkmadan suçlu görünmemesidir, kişi yargılama aşamasında suçu işlediğini söylemiş olsa dahi masumiyet karinesinin devamlılığını ortadan kaldırmayacaktır. Soruşturma evresindeki gizliliğin ihlal edilmesi ile masumiyet karinesi de ihlal edilir ise suç işlenmiş olacaktır.
  • Haberleşmenin gizliğinin ihlal edilmesi: İki veya daha fazla kişi arasında iletişim araçlarıyla gerçekleştirilen iletişimin kişilerin rızası olmadan paylaşılması, ifşa edilmesi, kopyalanması haberleşmenin gizliliğini ihlal suçunu oluşturmaktadır. Soruşturma evresinde yapılan işlemlere dair yapılan haberleşmenin ihlal edilmesi halinde gizliliğin ihlali gerçekleşecektir.
  • Özel hayatın gizliliğinin ihlal edilmesi: Kişisel bilgilerin, verilerin kişinin rızası olmadan ele geçirilmesi, yayması veya başkasına vermesi halinde özel hayatın gizliliği ihlal edilmiş olacaktır. Soruşturma evresinde gerçekleştirilen işlemlerin, bilgiler gizli içeriklerdir, bunun yanında taraflara ait gizli bilgilerin ihlali ile özel hayatın gizliliği ihlal edilmiş olacaktır.
  • Soruşturma ihlaline konu olan açıklamanın maddi gerçeğin ortaya çıkmasını engellemeye elverişli olması: Gizliliğin ihlali ile soruşturma sonucunda çıkacak maddi gerçeği engelleme niteliğinde olan eylemin olması gerekmektedir.
  • Kanunen kapalı olarak yapılması gereken duruşmalar (Örneğin; çocuk mahkemesi duruşmaları gizli yapılmaktadır.) veya kapalılık kararı verilen duruşmalarda açıklama veya görüntülerin gizliliğini ihlal edilmesi: Duruşmalar aleni olarak yapılmaktadır, bir mahkemede gerçekleştirilen duruşmaya herkes girebilmektedir. Ancak bazı istinai durumlarda duruşmalara herkes girememekte ya da hakim tarafından kapalılık kararı verilmektedir. İstinai durum içeren kapalı duruşmalarda görüntü veya açıklamalara dair gizlilik ihlal edilmesi ve aleniyet oluşturması halinde fail TCK madde 285/3’e göre cezalandırılacaktır. Kanun maddesinde ayrıca eklenen cümle ile tanığın korunması adına alından gizlilik kararına aykırı bir durum oluşması halinde “aleniyet” unsurunun aranmayacağı belirtilmiştir.

Gizliliğin İhlali Suçunun Özellikleri

  • Gizliliğin ihlali suçu, seçimlik hareketle işlenebilen suçlardandır. Kanunda birden fazla hareket belirtilmiş olup bu eylemlerden birisinin yapılması halinde suçun işleneceği belirtilmiştir.
  • Suç ancak kastla işlenebilmektedir. Bilerek ve isteyerek gizliliğin ihlali suçu işlenebilecektir, taksirle suçun işlenmesi mümkün değildir.
  • Gizliliğin ihlali suçunda fail herkes olabilmektedir. Gizliliğin ihlali suçu özgü bir suç değildir. Ancak avukat tarafından gizliliğin ihlali suçunun işlenmesi halinde Avukatlık Kanunu’nun 59. maddesinin son fıkrasında belirtmiş olduğu üzere suçun işlendiği yerde ağır ceza mahkemesinde dava görülecektir.

İdari Soruşturmanın Gizliliğini İhlal

Türk Ceza Kanunu’nun 285. maddesinde gizliliğin ihlali suçunun nasıl işlendiği ve hangi eylem ya da eylemler ile gizliliğin ihlal edileceği belirtilmiştir. Kanun maddesinde de görüldüğü üzere gizliliğin ihlali suçu, soruşturma evresi ve kovuşturma evresi olarak yargılamanın her iki aşamasına dair suçun işlenebileceği detaylandırılmıştır. İdari soruşturmaya dair detay kanunda bulunmamaktadır. Nitekim söz konusu suç adli soruşturmalar için geçerlidir.

Arabuluculukta Gizliliğin İhlali Suçu

Arabuluculuk, uyuşmazlık çözümlerinde alternatif yollardan birisidir. Günümüzde de arabuluculuk uygulamasında artış gerçekleşmiş, işçi-işveren ve tüketiciye dair uyuşmazlık konularında uygulanmaktadır. Taraflar arasında uyuşma gerçekleşmediği takdirde taraflar mahkemeye gidecektir.

Arabuluculuk uygulamasında taraflar görüşme yapmakta ve uzlaşma adına çözümler belirlemektedir. Taraflar görüşmesinde gizli veya özel bilgilerini de belirtebilir, belgeler sunabilirler. Bütün bu süreç, aleni bir şekilde yapılmamakta arabuluculuğa güven açısından gizlilikle yürütülmelidir. Arabulucunun taraflardan birisine veya üçüncü kişilere taraflara dair özel durum veya gizli bilgisi kanunen paylaşmamalıdır. Arabulucunun gizlilik yükümlülüğü bulunmaktadır.

Arabulucunun gizlilik yükümlülüğünü ihlal etmesi halinde TCK madde 285 gizliliğin ihlali hükümlerine göre yargılanmayacaktır. Çünkü söz konusu kanun maddesi ile yalnızca soruşturma ve kapalılık kararı olan duruşma adına gizliliğin ihlal edilmesi yaptırıma bağlanmıştır. Arabulucunun gizliliği ihlal etmesi halinde ise Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu ile yaptırım öngörülmüştür.

Gizliliğin İhlali Suçu Cezası

  • Soruşturmanın gizliliğini aleni bir şekilde ihlal eden kişi hakkında 1 yıldan 3 yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılacaktır (TCK madde 285/1).
  • Soruşturma evresinde alınan, gizli tutulması gereken karar veya işlemlerin soruşturma tarafı olan kişilere karşı gizliliği ihlal eden kişiye 1 yıldan 3 yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılacaktır (TCK madde 285/2).
  • Duruşmaların kapalı yapılmasına karar verilmesi veya çocuk mahkemelerinde yapılacak duruşmalar gibi kanunen kapalı yapılması gereken duruşmalarda gizliliği aleni bir şekilde ihlal eden kişi hakkında 1 yıldan 3 yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılacaktır. Ancak tanığın korunmasına ilişkin olarak alınan gizlilik kararına aykırılık açısından aleniyetin gerçekleşmesi bu suç için oluşturmamaktadır (TCK madde 285/3).
  • Gizliliğin ihlali suçu, kamu görevlisi tarafından işlenir ise ceza yarı oranında artırılacaktır (TCK madde 285/4).
  • Soruşturma ve kovuşturma aşamasında tarafların suçlu olarak algılanmasına yol açan görüntülerin yayınlanmasını yapan kişi hakkında 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezasına çarptırılacaktır (TCK madde 285/5).
  • Adli para cezası 1 yıl veya altında olan hapis cezaları adına verilmektedir. Adli para cezası, hapis cezasının paraya çevrilmesi halidir. Gizliliğin ihlali suçundan verilecek hapis cezaları adına adli para cezası verilmesi mümkündür. Adli para cezasının ödenmemesi halinde ise ceza, yeniden hapis cezasına çevrilecektir.
  • Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (hagb) kararı 2 yıl veya altında olan cezalar adına verilmektedir. Hagb kararının verilmesi halinde kişi, belli bir süre yasal koşullara uymak zorundadır. Yasal koşullara uyulması halinde süre sonucunda kişi hakkında verilen karar hiçbir sonuç doğurmadan sona erecektir. Gizliliğin ihlal edilmesi suçunun cezasının sınırı gereği hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının verilmesi mümkündür.
  • Ceza ertelenmesi kararı 2 yıl veya altında olan cezalar adına verilmektedir. Ceza ertelemesi kararı kesinleşen hapis cezaları adına verilmektedir, hükümlü cezanın infazından şartlı olarak vazgeçmektedir. Ceza ertelemesi kararı, gizliliğin ihlal edilmesi kararında verilmesi mümkündür.

Gizliliğin İhlali Suçu Zamanaşımı

Zamanaşım süresi 8 yıldır. Suçun işlenmesinden itibaren 8 yıl içerisinde dava açılmaz veya dava açılmışsa dahi sona ermez ise zamanaşımının dolması nedeniyle düşme kararı verilecektir.

Gizliliğin İhlali Suçu Şikayet Süresi

Kanunda şikayete tabi olan suçlar belirtilmiştir, ancak kanunda gizliliğin ihlali suçu şikayete tabi suçlar arasında yer almamaktadır. Bu nedenle gizliliğin ihlali suçu nedeniyle yapılacak olan soruşturma savcılık tarafından re’sen (kendiliğinden) başlatılacaktır.

Gizliliğin İhlali Suçu Uzlaşma

Uzlaşmaya tabi olan suçlar kanunda belirtilmiştir. Uzlaşmaya tabi olan suçlarda dosya, uzlaşma bürosuna gönderilecek ve tarafların uzlaşması halinde dosya uzlaşma nedeniyle sona erecektir. Ancak gizliliğin ihlali suçu, uzlaşmaya tabi olmadığından tarafların uzlaşması halinde yargılama aşamasına herhangi bir etkisi olmayacaktır.

Gizliliğin İhlali Suçu Görevli Mahkeme

Gizliliğin ihlali suçunda görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Dava, suçun işlendiği yerde görülecektir.

Gizliliğin İhlali Suçu Yargıtay Kararları

Sanığın Telefonlarına Dair Dinlenme Kararının Bulunduğunu Bildirmesi

Sanık il emniyet müdürlüğünde yabancılar şube müdürü olarak görev yapmaktadır. Cumhuriyet Başsavcılığınca il emniyet müdürlüğü kaçakçılık ve organize suçlarla şube müdürlüğü ile beraber suç işlemek için örgüt kuran ve fuhuş suçları yürüten kişilere soruşturma dahilinde iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınması kararı verilmiştir. Sanık, bu suçlardan dolayı dinlemeye alınan iki şahsa giderek dinleme kararı bulunduğunu ve yabancı uyruklu kadınların sınır dışı edileceğini bildirmiştir.

Sanık, asliye ceza mahkemesinde gizliliğin ihlali suçundan yargılanmıştır. Yapılan yargılama sonucunda sanığa mahkumiyet kararı verilmiştir. Mahkeme hükümleri sanık müdafi tarafından temyiz edilmiştir.

Temyiz incelemesinde, sanığın soruşturma evresinde alınan ve olayın tarafı olan kişilere karşı gizli tutulması önemli olan kararları taraflara bildirerek gizliliği ihlal etmiştir. Sanık hakkında yerel mahkemenin vermiş olduğu hükümde bir isabetsizlik görülmemiştir. Yargıtay yapılan temyiz itirazlarını bu sebeple reddederek hükmün onanmasına karar vermiştir. (Yargıtay 12. Ceza Dairesi 2019/4997 Esas, 2019/9752 Karar)

Basın ve Yayın Özgürlüğü Çerçevesinde Haber Yapma Hukuka Uygundur

Sanık gazetede haber yazarı olarak çalışmaktadır. Yazmış olduğu bir haberde villada kayıp paraların arandığını içeren bir yazı yazmıştır. İçeriğinde çete lideri olduğu öne sürülerek tutuklu bulunan kişinin savcılığa bir mektup yazdığını ve bu mektupta adı geçen iş yerinin eski sahibi olan kişinin bir villanın bodrumuna yaklaşık 1 milyar Dolar gömdüğünü, bu bilgiye dayanarak polisin adı geçen villanın içerisinde farklı iki yerde kazı yaptığı, yapılan kazı sonucunda da kişinin iddiasının gerçek olmadığı anlatılmaktadır. Yapılan iddialar sonucunda sanık hakkında dava açılmıştır.

Sanık, ilgili mahkemede gizliliğin ihlali suçundan yargılanmıştır. Yapılan yargılama sonucunda sanığa mahkumiyet kararı verilmiştir. Yerel mahkemenin bu kararına karşılık sanık müdafi temyiz yoluna başvurmuştur.

Soruşturmanın gizliliği hukukun genel kurallarındandır. Aynı şekilde basın ve yayın özgürlüğü de haber ve yayın yapma hakkı hukuka uygunluk nedenidir. Soruşturmanın gizliliğinin bilerek ihlal edilmesi suç olarak düzenlenmiştir. Ancak gazetecilik mesleği faaliyetlerinin suç olarak görülebilmesi için haber verme hakkı sınırlarının belirlenmesi gerekir. Söz konusu olan olayda yapılan haberin Anayasa ve Basın Kanunu ile koruma kapsamında olduğu ve yapılan haberde soruşturma dosyasına dair bir açıklama bulunmadığı görülmüştür.

Polisin yapmış olduğu aramanın haber verme hakkı sınırları içerisinde olduğu gözetilmeden yasal olmayan gerekçe ile sanık hakkında hüküm kurulması yasaya aykırı olarak görülmüştür. Bu nedenler ile Yargıtay sanık müdafinin temyiz nedenlerinin uygun olduğunu görmüş ve kurulan hükmün bozulmasına, yargılamanın yeniden yapılmasına karar vermiştir. (Yargıtay 4. Ceza Dairesi 2010/5233 Esas, 2012/5399 Karar)

BİZİMLE İLETİŞİME GEÇ