Boşanma Davası Sonrası: Kararın Kesinleşmesi

Boşanma davası sonrası en sık sorulan soru, evliliğin hangi tarihte hukuken sona erdiğidir. Hâkimin duruşmada boşanmaya karar vermesi tek başına yeterli değildir; evlilik, boşanma kararının kesinleşmesi ile sona erer. Bunun için önce gerekçeli kararın yazılması, sonra kararın taraflara tebliğ edilmesi ve kanun yolu süresinin itiraz edilmeden dolması ya da istinaf ve temyiz incelemesinin tamamlanması gerekir. Kesinleşmeden sonra mahkeme gerekli bildirimleri yapar ve nüfus kaydındaki medeni hâliniz güncellenir.

Aşağıda kısa karardan nüfus kaydına kadar her aşamayı, kesinleşmeyi geciktiren ve hızlandıran durumları ve kesinleşme tarihine bağlanan sonuçları sırasıyla bulabilirsiniz.

Kısa Karar ve Gerekçeli Karar

Yargılamanın sona erdiği duruşmada hâkim hükmü açıklar. Uygulamada “kısa karar” denilen bu açıklama, hüküm sonucunun duruşma tutanağına geçirilip okunmasıdır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 294/4’e göre yalnızca hüküm sonucunun açıklandığı durumlarda gerekçeli kararın, açıklama tarihinden başlayarak bir ay içinde yazılması gerekir.

Gerekçeli kararda tarafların iddia ve savunmaları, toplanan deliller, bunların değerlendirilmesi ve mahkemenin hangi gerekçeyle sonuca ulaştığı yer alır. HMK m. 298/2 uyarınca gerekçeli karar, duruşmada açıklanan hüküm sonucuna aykırı olamaz.

Bu kural anlaşmalı boşanmada da aynen geçerlidir. Protokol duruşmada tutanağa geçirilip hâkim boşanmaya karar verse bile karar o gün kesinleşmez; gerekçeli karar yazılıp tebliğ edilmeden kesinleşme süreci başlamaz. Hâkimin karar vermesinden sonraki ilk adımlar için hâkim boşanma kararı verdikten sonra ne olur yazısına da bakabilirsiniz.

Tebliğ ve İstinaf Süresi

Gerekçeli karar yazıldıktan sonra taraflara tebliğ edilir. HMK m. 345’e göre istinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır ve bu süre ilamın taraflardan her birine usulüne uygun tebliğiyle ayrı ayrı işlemeye başlar. Bu nedenle eşlerden birine karar daha geç tebliğ edilmişse kesinleşme, o eşin süresinin dolmasını bekler.

Her iki taraf da iki haftalık süre içinde istinaf yoluna başvurmazsa karar kesinleşir. Taraflardan biri başvurursa karar kesinleşmez ve dosya bölge adliye mahkemesine gönderilir.

Kanun yolundan feragat

Taraflar kararın kesinleşmesini beklemek istemiyorsa istinaf hakkından feragat edebilir. Ancak HMK m. 349/1’e göre taraflar, ilam kendilerine tebliğ edilmeden önce istinaf yoluna başvurma hakkından feragat edemez. Bu nedenle feragat, gerekçeli karar size tebliğ edildikten sonra yapılabilir. Her iki taraf da feragat ederse iki haftalık sürenin dolması beklenmez. Başvuru yapıldıktan sonra feragat edilirse, dosya henüz gönderilmemişse kararı veren mahkeme, gönderilmişse bölge adliye mahkemesi başvuruyu reddeder (HMK m. 349/2).

İstinaf İncelemesi: Bölge Adliye Mahkemesi

İstinaf, ilk derece mahkemesinin kararının bölge adliye mahkemesi hukuk dairesince denetlendiği kanun yoludur. HMK m. 355’e göre inceleme, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlıdır; daire kamu düzenine aykırılığı ise kendiliğinden gözetir. HMK m. 357 uyarınca bu aşamada kural olarak ilk derece mahkemesinde ileri sürülmeyen yeni iddia ve savunmalar dinlenmez, karşı dava açılamaz ve davanın ıslahı istenemez.

Bölge adliye mahkemesi dosyayı inceledikten sonra, HMK m. 353 ve 356’da sayılan kararlardan birini verir. Başlıcaları şunlardır:

• Karar usul ve esas yönünden hukuka uygunsa başvurunun esastan reddi,
• Yeniden yargılamaya gerek olmayan bir hukuk uygulama hatası ya da gerekçede hata varsa, düzeltilerek yeniden esas hakkında karar,
• Önemli delillerin toplanmaması gibi kanunda sayılan hâllerde kararın kaldırılarak dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesi,
• Duruşma yapılan hâllerde ilk derece mahkemesi hükmünü kaldırarak yeniden hüküm kurulması.

İstinaf incelemesinin ne kadar süreceğine ilişkin kanunda bir süre yoktur; süre, dairenin iş yüküne ve dosyanın kapsamına göre değişir.

Temyiz Aşaması ve Kesinleşme

Bölge adliye mahkemesinin temyizi kabil nihai kararlarına karşı, HMK m. 361’e göre tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabilir. Bu süre içinde temyiz edilmezse karar kesinleşir. Temyiz edilirse kesinleşme, Yargıtay’ın incelemesinin sonucuna bağlıdır: Yargıtay kararı onarsa hüküm kesinleşir; bozarsa dosya yeniden incelenmek üzere geri gönderilir ve kesinleşme bu yeni sürecin sonuna kalır.

Burada önemli bir kural vardır. HMK m. 350/2 ve 367/2’ye göre kişiler hukuku ve aile hukukuna ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez. Dosya istinafta veya Yargıtay’da olduğu sürece boşanma kararı uygulanamaz; eşler hukuken evli sayılmaya devam eder ve nüfus kaydı değişmez.

Kesinleşme Şerhi, İlam ve Nüfus Kaydı

Kanun yolu süreleri dolduğunda veya kanun yolu incelemesi tamamlandığında hükmün kesinleştiği, HMK m. 302/4’e göre ilamın altına veya arkasına yazılır; tarih ve mahkeme mührü konularak hâkim tarafından imzalanır. Bu kayda uygulamada kesinleşme şerhi denir. Taraflar, HMK m. 302/1’e göre harcın ödenip ödenmediğine bakılmaksızın ilamı her zaman alabilir.

Kanun yollarından geçerek kesinleşen kararlarda da kesinleşme kaydını ve kararın yerine getirilmesi için gerekli bildirimleri ilk derece mahkemesi yapar (HMK m. 302/5). Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27, boşanma kararlarında tarafların kimlik bilgileri ile evlilik içinde doğan çocukların bilgilerine yer verilmesini zorunlu tutar; nüfus kaydı bu bilgilere göre güncellenir. Bildirim yükümlülüğü mahkemeye ait olduğundan, kesinleşme bildirimini sizin yapmanız beklenmez.

Kesinleşmeden Önce Davadan Vazgeçmek Mümkün mü?

Evet. HMK m. 310/1’e göre feragat, hüküm kesinleşinceye kadar her zaman yapılabilir. Dosya istinafta ya da Yargıtay’da olsa bile boşanma kararı henüz kesinleşmediği için davacı davasından feragat edebilir. HMK m. 310/2 ve 310/3 uyarınca feragat hükümden sonra yapılmışsa dosya kanun yolu incelemesine gönderilmez; dosya Yargıtay’a gönderilmişse Yargıtay inceleme yapmadan dosyayı ek karar verilmesi için ilk derece mahkemesine geri yollar. Feragatin sonuçları, özellikle karşı dava varsa, ayrıca değerlendirilmelidir; ayrıntılar için boşanma davasından feragat edilirse ne olur yazısını inceleyebilirsiniz.

Kesinleşme Tarihine Bağlanan Sonuçlar

Boşanma kararının kesinleştiği gün, birçok hak ve süre için başlangıç noktasıdır. Bu tarihi ilamdaki kesinleşme şerhinden öğrenebilirsiniz.

Kadın için bekleme süresi

Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 132’ye göre evlilik sona erdiğinde kadın, evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe evlenemez; doğurmakla süre biter. Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 26, bu sürenin mahkeme kararının kesinleştiği tarihten itibaren hüküm ifade ettiğini belirtir. Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığı anlaşılırsa veya boşanan eşler yeniden birbiriyle evlenmek isterse mahkeme bu süreyi kaldırır. Ayrıntılar iddet süresi yazımızdadır. Erkek için kanunda böyle bir bekleme süresi öngörülmemiştir.

Tazminat ve nafaka davaları için bir yıllık süre

TMK m. 178’e göre evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Boşanma davasında talep etmediğiniz maddi ve manevi tazminat (TMK m. 174) veya yoksulluk nafakası (TMK m. 175) gibi istemler için bu süreyi takip etmeniz gerekir.

Soyadı

TMK m. 173’e göre boşanan kadın, evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Kadının boşandığı eşinin soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun eski eşine zarar vermeyeceği ispatlanırsa, istemi üzerine hâkim bu soyadını taşımasına izin verir; eski eş, koşullar değişirse iznin kaldırılmasını isteyebilir. Konuyu boşanan kadın eski eşinin soyadını kullanabilir mi yazısında ayrıca ele aldık.

Miras ve mal rejimi

TMK m. 181’e göre boşanan eşler bu sıfatla birbirlerinin yasal mirasçısı olamaz ve boşanmadan önce yapılmış ölüme bağlı tasarruflarla sağlanan hakları, aksi tasarruftan anlaşılmadıkça kaybeder. Mal rejiminin tasfiyesinde ise TMK m. 179 uyarınca eşlerin bağlı olduğu mal rejimine ilişkin hükümler uygulanır.

Kesinleşme süreci dosyadan dosyaya değişir; özellikle kanun yoluna başvurulan dosyalarda hangi kararın hangi tarihte kesinleştiğini ilamdan kontrol etmek gerekir. Boşanma sürecinin bütünü hakkında genel bilgi için boşanma avukatı İstanbul sayfamıza göz atabilirsiniz.